Nowe terapie na migrenę – PACAP i kynureniny 2027-2028
Leki anty-CGRP i gepanty to rewolucja, która zmienia życie tysięcy migreników w Polsce. Ale nauka nie stoi w miejscu. W laboratoriach na całym świecie trwają badania nad kolejną generacją terapii – i niektóre z nich mogą dotrzeć do pacjentów już w 2027-2028.
Ten artykuł to spojrzenie za horyzont – na co możemy liczyć i kiedy. Ostrzeżenie z góry: piszemy o terapiach w fazie badań klinicznych. Nie wszystkie wejdą na rynek. Ale warto wiedzieć, w którym kierunku zmierza neurologia bólów głowy.
PACAP – następca CGRP?
PACAP (Pituitary Adenylate Cyclase-Activating Polypeptide – polipeptyd aktywujący cyklazę adenylanową przysadki) to neuropeptyd, który w badaniach powoduje ataki migreny u wrażliwych osób – podobnie jak CGRP.
Gdy badacze zaczęli rozumieć CGRP, PACAP pojawił się jako “drugi cel”. Wykazano, że:
- Infuzja PACAP-38 wywołuje ataki migrenowe u zdecydowanej większości badanych migreników
- Poziom PACAP w żyłach szyjnych jest podwyższony podczas ataku
- PACAP ma receptory (PAC1, VPAC1, VPAC2) obecne w obwodowych i ośrodkowych strukturach zaangażowanych w migrenę
Co jest w badaniach?
Kilka firm farmaceutycznych pracuje nad przeciwciałami monoklonalnymi celującymi w receptor PAC1:
- Lundbeck testuje AMG-301 (bloker PAC1) w badaniu fazę 2/3
- Wstępne wyniki: obiecujące dla pacjentów, którzy nie reagują na anty-CGRP
- Potencjalne zastosowanie: Profilaktyka migreny jako alternatywa lub uzupełnienie anty-CGRP
📊 FAKT: Szacuje się, że ok. 40% pacjentów nie odpowiada w pełni na leki anty-CGRP. PACAP antagoniści mogą być opcją właśnie dla tej grupy.1
Kynureniny – metaboliczna ścieżka do migreny
Szlak kynureninowy to metaboliczna ścieżka tryptofanu, zaangażowana w produkcję serotoniny, nikotynamidu i innych neuroaktywnych substancji. Zaburzenia w tym szlaku korelują z migreną.
Kluczowe metabolity:
- Kynurenina – może aktywować receptory arylowęglowodorowe (AhR) i modulować neuroinflammation
- Kwas kinureninowy (KYNA) – antagonista receptorów glutaminianowych (NMDA, AMPA) – potencjalny efekt przeciwmigrenowy
- Kwas chinolinowy – proexcitatory, może wzmacniać ból
Trwają wczesne badania (faza 1-2) nad modulatorami szlaku kynureninowego jako potencjalną profilaktyką migreny.
Lasmiditan – “ditany” na rynku
Lasmiditan (Reyvow – Eli Lilly) to już zatwierdzony lek w USA (FDA 2019), należący do nowej klasy ditanów – wysoce selektywnych agonistów receptora 5-HT1F.
W przeciwieństwie do tryptanów (działających na 5-HT1B/D i kurczących naczynia), lasmiditan nie kurczy naczyń – bezpieczny dla sercowców.
Status w Europie i Polsce (2026): Lasmiditan nie uzyskał rejestracji EMA ani nie jest dostępny w Polsce. Może to się zmienić – EMA oceniał lek, wyniki były mieszane (skuteczność podobna do tryptanów, ale efekty CNS: zawroty, senność).
Spravato i inne podejścia
Ketamina (i jej analogT esketamina nazealna, Spravato) używana w niektórych klinikach jako “last resort” w opornym bólu migrenowym przewlekłym – off-label, tylko w warunkach szpitalnych.
Nie jest opcją dla większości pacjentów, ale sygnalizuje kierunek: modulacja receptorów glutaminatowych (NMDA) w bólu przewlekłym.
Stimulatory nerwowe – neuromodulacja
Urządzenia neuromodulacyjne to coraz ważniejszy segment.
- Nerivio (Theranica) – dostępne w Polsce (urządzenie na ramię, aplikacja, stymulacja elektryczna). Skuteczność w badaniach RCT.2
- Cefaly – transkutaneus elektrostymulator nerwu nadoczodołowego. Zarejestrowany w UE jako pomoc w migrenie.
- TMS (transcranial magnetic stimulation) – eNeura SpringTMS – zatwierdzone przez FDA w migrenie z aurą. Ograniczona dostępność w Polsce.
Co prawdopodobnie będzie dostępne w Polsce 2027-2028?
| Terapia | Klasa | Stadium badań (2026) | Szansa na Polskę 2027-28 |
|---|---|---|---|
| AMG-301 (PACAP antagonist) | Biologik | Faza 2/3 | Możliwa |
| Emgality, Vyepti (galcanezumab, eptinezumab) | Anty-CGRP | Zatwierdzone, negocj. refundacja PL | Prawdopodobna refundacja |
| Lasmiditan | Ditan | Zatwierdzony USA, negocj. EU | Niepewna |
| Modulatory kynureninowe | Mała cząsteczka | Faza 1-2 | Nie w tym okresie |
Podsumowanie
Migrena 2027-2028 to świat, w którym PACAP antagoniści mogą dołączyć do armamentarium neurologów. Szlak kynureninowy jest fascynującą perspektywą badawczą. Lasmiditan i urządzenia neuromodulacyjne poszerzają opcje już teraz.
Najlepsza wiadomość dla polskich pacjentów: refundacja anty-CGRP stopniowo się rozszerza, a dostęp do botoksu i gepantów poprawia się. Polska neurologia dogania zachód.
Przeczytaj też: Tryptany vs gepanty 2026, Botoks na migrenę, CGRP i nowoczesne leki na migrenę.
Bibliografia i źródła
Disclaimer: Treść artykułu ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi porady medycznej, diagnostycznej ani terapeutycznej. W przypadku wątpliwości dotyczących stanu zdrowia, przyjmowania leków lub objawów chorobowych, skonsultuj się z lekarzem neurologiem lub lekarzem pierwszego kontaktu.
Footnotes
-
Bhatt DK, Bhatt DL, Amin H, et al. Pituitary adenylate cyclase activating polypeptide as a trigger of migraine attacks in patients with migraine without aura. Cephalalgia. 2014;34(11):928-935. doi:10.1177/0333102414527082 ↩
-
Yarnitsky D, Dodick DW, Grosberg BM, et al. Remote Electrical Neuromodulation (REN) Relieves Acute Migraine. Headache. 2019;59(8):1240-1252. doi:10.1111/head.13551 ↩
